Spring naar inhoud

Helix maken

Je ziet ze bijna nooit, maar vaak zijn ze er wel: Helixen of klimspiralen. Indien je op meerdere niveau's wil werken op jouw baan om bijvoorbeeld een schaduwstation onder de baan te hebben, of een trein die op een berg rijdt, is het vaak handig om een klimspiraal te gebruiken. Deze nemen vaak minder ruimte in beslag dan een rechte helling, en je kan zo hoog/laag gaan als je wil.

Beperkingen van een helix/klimspiraal

Klimspiralen hebben ook beperkingen. Je mag ze niet te steil maken, en de bochten mogen niet te nauw zijn. Gebruik niet kleiner dan R3 bochten voor een helix/klimspiraal, en indien mogelijk, ga niet steiler dan 3%. Dit houdt in dat je slechts 3 cm mag stijgen op 1 meter spoorlengte. Voor korte treinen kan je hier over gaan, sommige mensen gaan tot 4,5%. Dit vergt natuurlijk meer onderhoud aan de locjes, en deze gaan ook sneller verslijten.

Hoe is een helix/klimspiraal gemaakt?

Er zijn verschillende manieren om een helix te bouwen. Er zijn kant en klare kits op de markt, zoals die van het merk NOCH.

N Laggies klimspiraal bouwpakket

Hiermee kan je door meerdere kits te combineren zo hoog bouwen als je dit maar wil. Qua prijs zijn deze redelijk duur, 115€ voor een basiskit waarmee je 8 cm stijgt. 

Wil je een goedkopere oplossing, dan bouw je de helix zelf. Hierbij kan je dan kiezen tussen houten steunen of draadstangen als steunen.

Steunen in hout zijn handig als je niet hoog moet, zoals ik op mijn baantje een helix gemaakt heb om twee sporen over elkaar te laten passeren.

simpele helix om 1 niveau te stijgen

Je kan natuurlijk ook een stevige constructie maken en zo hoog gaan als je wil, doch daar komt veel meet en zaagwerk aan te pas.

Een veel eenvoudigere oplossing is om te werken met draadstangen. Deze zijn goedkoop en stevig, en je kan de klimlussen mooi uitlijnen op de ideale hoogte.

Op mijn baantje gebruik ik een klimspiraal om naar een station op de berg te gaan. De trein komt wel eerst via een rechte helling in de klimspiraal, doordat deze boven een andere helix staat.

Een helix met draadstangen

Hoe begin je eraan?

Ik zal proberen om dit uit te leggen aan de hand van illustraties. Op mijn baantje heb ik totaal anders moeten werken omdat mijn helix boven een andere helix staat, en om dat ik met recup multiplex platen van 5 mm werk die 40 cm op 120 cm zijn. Deze platen kreeg ik tussen een pallet tegels meegeleverd om de tegels te beschermen. Gratis materiaal gebruiken is altijd mooi meegenomen.

Om hout en geld te sparen gebruikt men ook soms rechte stukken die men in bijvoorbeeld een zeshoek legt. Zo beperk je de afval enorm, maar er komt wel veel meer knutselwerk bij te kijken.

Eerst en vooral moet je weten welke straal jouw helix heeft. In programma's om baanplannen te maken, zoals AnyRail, kan je gemakkelijk zien welke straal een helix heeft. Je klikt op een bocht, en onderaan zie je welke straal de bocht heeft. Zo heeft een MiniTrix R3 helix een straal van 32,9 cm. Voor R4 is dit 36,26 cm, R5 heeft 49,26 cm, en R6 is 52,62 cm.

Hier vind je de straat terug in AnyRail.

Als volgt willen we weten hoeveel sporen er in je klimspiraal moeten liggen. Je kan gerust 4 sporen naast elkaar leggen in een helix. Sommige mensen zetten de helix in met 2 sporen en maken dan zijsporen d.m.v. wissels om treinen in wacht te plaatsen in de helixen. Wat ook mogelijk is, zijn meerdere niveaus met één helix. Je zorgt er dan voor dat de treinen midden de helix er kunnen uitrijden. 

In ons voorbeeld maken we een simpele R3 helix van 1 spoor.

We beginnen met een vierkante plaat. Per niveau dat je nodig hebt, heb je zo een vierkante plaat nodig. Je kan in de meeste doe-het-zelf zaken hout op maat laten zagen. In mijn geval gebruik ik een multiplex van 5 mm dik. De plaat is 80 x 80 cm. We trekken twee diagonalen om het middelpunt van onze helix te bepalen.

Vervolgens tekenen we een cirkel op de plaat met straal 32,9 cm voor de R3 helix. Je kan dit gemakkelijk doen door een spijkertje in het middelpunt te slaan en met een touwtje en potlood een cirkel te trekken.

Vervolgens trekken we een cirkel op 5 cm binnen en 5 cm buiten de cirkel die we daarnet getrokken hebben.

We doen ditzelfde voor alle andere platen. Per omwenteling heb je een plaat nodig. Dan leggen we alle platen op elkaar, en boren we gaten zoals op volgende afbeelding aangeduid. Ik gebruik draadstangen van M6 en boor met M8. Zo heb ik speling genoeg.

Zaag vervolgens alle platen uit op de buitenste en binnenste cirkel. Dit doe je best met een wipzaag.

Zaag ook op één lijn van een diagonaal (zie de pijl op de tekening). Dit is het begin en einde van een omwenteling.

Leg nu het uitgezaagde stuk op de juiste plaats op jouw baan. Zorg ervoor dat het begin van de omwenteling op de juiste plaats komt. Teken nu de omwenteling EN alle gaten over op jouw basisplaat.

Boor nu alle gaten die je zonet afgetekend hebt.

En steek vervolgens een draadstang in ieder gat. Voor de onderkant van de draadstangen heb ik borgmoeren gebruikt. Alle andere moeren zijn gewone moeren, omdat borgmoeren te lastig zijn om ze zo ver op de draadstangen te draaien.

Zet de draadstangen vast met moeren. Zet vervolgens alle platen op de draadstangen, geklemd tussen twee moeren (en eventueel vloten).